Volta e Dálle foi fundada a mediados do ano 2000 por Pepe Penabade González, actor profesional dese o ano 1987. O principal obxectivo fundacional da compañía foi o de crear e distribuir espectáculos teatrais que tomasen como referente primordial a cultura galega no seu senso máis amplo, é dicir, entendendo como tal todas as manifestacións expresivas, artísticas, económicas ou políticas do pobo galego ao longo da súa historia.
Como punto de partida a compañía inicia naquel mesmo ano 2000 unha investigación arredor da figura dos afiadores, que se desenvolveu a través da recollida etnográfica de testemuños orais e materiais, complementada pola documentación a partir das obras de antropólogos da talla de Antón Fraguas ou Xaquín Lourenzo. O fin último deste proceso era o de montar un espectáculo teatral para un só actor, un monólogo protagonizado por un afiador. Curiosamente, un personaxe tan universal e con tanto apego popular nunca tiña sido levado ao teatro como personaxe protagonista.
O espectáculo resultante deu en chamarse ¡Furga Garabela! A súa produción iniciouse a finais do 2000, culminando na súa estrea o 30 de marzo de 2001, no Teatro Principal de Ourense. Esta peza teatral, escrita e dirixida por X.H.Rivadulla Corcón e interpretada por Pepe Penabade, foi representada pola compañía en 40 ocasións, en distintos lugares de Galiza, Asturias e Portugal.
En numerosas ocasións, os membros da compañía participaron en coloquios divulgativos sobre a figura, o oficio e a evolución dos afiadores. Ditas actividades, realizadas con carácter previo ás representacións, complementaron de xeito sumamente enriquecedor o labor cultural da compañía. O 30 de marzo de 2002 presenta o libro ¡Furga Garabela!, publicado e distribuido pola editorial Sotelo Blanco, onde se recolle o texto do espectáculo, completado con outro material de interese como son os deseños de escenografía, os figurinos, fotografias do espectáculo, un diccionario de Barallete ( a xiria dos afiadores) e outros materiais recollidos pola compañía por feiras e outros espazos con afiadores e capadores.
No ano 2002, tratando de levar a personaxe do afiador ao seu espazo natural (a rúa) a compañía estrea o espectáculo Rodesindo da Barrosa, dirixido por X.H. Rivadulla Corcón e interpretado por Pepe Penabade. Con este espectáculo realiza máis de 120 funcións por Galiza e o Estado Español en distintos espazos, nomeadamente feiras medievais, mostras de artesania, escolas, asociacións culturais, museos e encontros de afiadores. A acollida deste espectáculo foi tan positiva que a día de hoxe, cinco anos despois da súa estrea, segue a ser representado con éxito.
Coa vocación de levar á escena o sentir das xentes do mar nun ano negro como foi o 2003, os responsábeis dacompañía deciden producir un espectáculo que chamase a atención do espectador sobre a problemática medioambiental e as súas consecuencias na economía e na forma de vida mariñeiras. O resultado foi Salitre, peza escrita e dirixida por X.H. Rivadulla Corcón e interpretada por Comba Campoy e Pepe Penabade. A súa estrea tivo lugar en Pontevedra, o 31 de Outubro dese ano. Desde a data de estrea até o momento no que isto se escribe (xaneiro 07), a compañía leva realizadas 26 funcións deste espectáculo por toda Galiza e a Comunidade de Madrid. Actualmente permanece en cartel. O texto desta peza, orixinalmente escrito en galego, foi traducido ao español para a súa distribución no resto do Estado. Por outra banda, a versión galega foi publicada e distribuída pola compañía, en colaboración coa editorial Sotelo Blanco. Ademáis do texto, o libro do espectáculo inclùe deseños de escenografía, figurinos e fotografías da montaxe, así como as partituras da banda sonora orixinal do espectáculo, composta por Paco Nogueiras.
No ano 2004 Volta e Dálle estrea o espectáculo Peccata Minuta, escrito e dirixido por Lucho Penabade e interpretado por Comba Campoy e Pepe Penabade. Este espectáculo de teatro de rúa foi creado para representar especificamente en feiras medievais. Recrea, en clave satírica, o percorrido dun bispo da Idade Media polas rúas da vila cun confesionario móbil, buscando almas pecaminosas ás que confesar. Acompáñao no seu periplo o seu sancristán. A compañía realizou con este espectáculo un total de 16 funcións.
Neste mesmo ano a compañía coproduce con Produccións Dedentro o espectáculo Jalisia ¡Mi Madriña!, escrito e dirixido por Nazaret López e interpretado por Comba Campoy e Pepe Penabade. Estreada en Viveiro o 8 de Xullo de 2004, esta montaxe amosa a viaxe de dúas personaxes facilmente recoñecíbeis polo público galego: un moteiro rural e unha rapaza urbanita e ecoloxista con inquedanzas existenciais. Ademais de recoller a figura da “moto do país”, a acción desenvólvese nun contexto político moi axitado que a compañía quixo reflectir en clave de comedia. A identificación dun público moi variado con este espectáculo, aínda en xira, foi comprobada polos membros da compañía ao longo das máis de 40 ocasións nas que ten sido representada até o momento por toda Galiza.